Dondoo Muhimu
- Data center mpya za AI Ulaya zinahamia mbali na miji, huku wastani wa umbali ukitarajiwa kufikia kilomita 175 kati ya 2026 na 2028, kutoka kilomita 46 kwa miradi ya 2022–2025.
- Mahitaji ya umeme kwa data center barani Afrika yanaweza kuongezeka kutoka 0.4 GW hadi 2.2 GW ifikapo 2030.
- Afrika ina takribani asilimia 0.6 tu ya uwezo wa data center duniani, licha ya kuwa na rasilimali kubwa za ardhi na nishati.
- Kenya tayari inazalisha takribani asilimia 93 ya umeme wake kutoka vyanzo vinavyoweza kurejeshwa, jambo linaloiweka kwenye nafasi nzuri kuvutia uwekezaji wa data center.
- Tanzania ina Raxio TZ1 yenye uwezo wa 6 MW na Wingu Africa yenye takribani 3 MW, huku Raxio ikipata ufadhili wa dola milioni 380 kwa upanuzi wa shughuli zake barani Afrika.
Data Center za AI Zinaanza Kuondoka Mijini
Mbio za AI zimebadilisha mahali ambapo kampuni zinataka kujenga data center. Badala ya ukaribu na miji pekee, kinachozidi kuwa muhimu ni kupata umeme mwingi, wa uhakika na wa gharama nafuu, pamoja na ardhi kubwa ya upanuzi.
Uchambuzi wa JLL unaonyesha kuwa data center mpya zinazotarajiwa kujengwa Ulaya kati ya 2026 na 2028 zitakuwa wastani wa kilomita 175 kutoka miji mikubwa, kutoka kilomita 46 kwa miradi iliyokamilika kati ya 2022 na 2025. Sababu kubwa ni ushindani wa ardhi na upatikanaji mdogo wa umeme katika maeneo ya jadi ya teknolojia.
Mabadiliko haya yanafungua swali muhimu kwa Afrika: ikiwa AI inahitaji ardhi na nishati zaidi kuliko ukaribu na miji, je, bara linaweza kuwa sehemu ya ramani mpya ya data center duniani?
Afrika Ina Ardhi na Nishati, Lakini Ina Pengo Kubwa
Afrika ina rasilimali zinazoweza kuvutia uwekezaji huo, kuanzia nishati ya jua, upepo, maji na jotoardhi hadi maeneo makubwa ya ardhi. Kenya, kwa mfano, inapata takribani asilimia 93 ya umeme wake kutoka vyanzo vinavyoweza kurejeshwa.
Lakini bara bado lina karibu asilimia 0.6 tu ya uwezo wa data center duniani. Wakati huo huo, mahitaji ya umeme kwa data center Afrika yanatarajiwa kupanda kutoka 0.4 GW hadi 2.2 GW ifikapo 2030. Hapo ndipo changamoto ilipo. Data center ya AI haihitaji ardhi pekee; inahitaji umeme unaopatikana saa 24, fibre yenye kasi, mifumo ya kupooza na gridi inayoweza kubeba mzigo mkubwa wa kompyuta. Bila miundombinu hiyo, ardhi nafuu haiwezi kuwa faida ya kutosha.
Tanzania Iko Wapi Katika Mbio Hizi?
Tanzania tayari imeanza kujenga msingi wa soko la data center. Raxio inaendesha TZ1 jijini Dar es Salaam, yenye uwezo wa 6 MW na takribani mita za mraba 4,000 za white space. Kampuni hiyo pia imepata ufadhili wa dola milioni 380 kwa ajili ya kupanua shughuli zake barani Afrika.
Wingu Africa nayo ina kituo cha data nchini chenye uwezo wa takribani 3 MW. Hizi bado ni ndogo ukilinganisha na vituo vikubwa vya hyperscale vinavyotumika na kampuni kubwa za AI duniani, lakini zinaonyesha kwamba Tanzania tayari inaanza kujenga miundombinu muhimu ya uchumi wa kidijitali.
Swali kubwa sasa ni kama Tanzania inaweza kuvuka hatua hiyo na kuvutia vituo vikubwa zaidi vinavyohitaji mamia ya megawati za umeme.
Fursa Kubwa, Lakini Umeme Ndio Mchezo
Kampuni zinazojenga miundombinu ya AI hazitafuti tu nchi yenye ardhi nafuu. Zinatafuta umeme mwingi, wa uhakika na unaoweza kukua pamoja na mahitaji yao.
Hii inaweza kuwa changamoto kwa Afrika, ambako upatikanaji na ubora wa umeme bado ni kikwazo katika nchi nyingi. IMF imeonya kwamba bila kuboresha umeme, intaneti na ujuzi wa kidijitali, Afrika inaweza kukosa sehemu kubwa ya faida inayoweza kuletwa na AI.
Lakini upande mwingine wa hesabu ni mkubwa: kuboresha miundombinu hiyo kunaweza kusaidia AI kuongeza pato la Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara kwa takribani asilimia 4 katika muongo mmoja. Kwa hiyo, mbio za data center si mbio za teknolojia pekee, ni mbio za umeme, miundombinu na nafasi katika uchumi wa AI wa kesho.
Soma Pia
- Meta Mahakamani Marekani Kwa Kesi Ya Watoto — Faini Yaweza Kufikia Dola Trilioni 1.4: https://www.teknolojia.co.tz/meta-mahakamani-marekani-kesi-watoto/
- Japan Yafikisha 112Gbps: 6G Inaweza Kushusha 10GB Kwa Chini ya Sekunde Moja: https://www.teknolojia.co.tz/japan-6g-112gbps/
- AI Inachunguza Kila Unachofanya Kwenye Simu au Kompyuta Yako: https://www.teknolojia.co.tz/ai-inachunguza-kila-unachofanya/
Vyanzo
- Channel News Asia / Reuters: https://www.channelnewsasia.com/business/europe-ai-data-centres-seek-cheaper-quicker-energy-and-land-6328491
- JLL Data Centre Analysis 2026
- Africa Data Centres Association: https://africadca.org/en/data-centres-in-africa-2026-the-economic-report
- AP News: https://apnews.com/article/e9a7bfa17c05bf6d752c52ff508917fb
- Bloomberg: https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-07-13/africa-s-raxio-to-enter-tanzania-with-380-million-funding-push
- IMF — AI and Sub-Saharan Africa
- World Economic Forum: https://www.weforum.org/stories/artificial-intelligence/africa-power-grids-ai-data-centre-boom/
No Comment! Be the first one.