Mafuta ya Taa kwenye ndege – Ukweli wa Kushangaza!

Kuna wanaodhani kuwa injini za kisasa za ndege (Jet Engines) hutumia petroli ya kiwango cha juu sana, au labda aina fulani ya mafuta ya siri ya roketi. Lakini hapa kuna ukweli wa kiteknolojia utakaokushangaza: Ndege zote kubwa za abiria unazoziona angani zinarushwa kwa kutumia Mafuta ya Taa!

Ndio, umesoma vizuri. Kemikali ileile ya msingi inayotumika kwenye majiko ya koroboi au taa za vifu vijijini kwetu, ndiyo inayowezesha ndege kubwa zenye uzito wa mamia ya tani kupaa angani. Hata hivyo, mafuta haya ya ndege (yanayojulikana kama Jet A-1) yanasafishwa kwa viwango vya juu sana vya kiteknolojia kuliko yale ya nyumbani.

Wahandisi wa anga walichagua mafuta ya taa badala ya petroli au dizeli kwa sababu tatu kuu za kisayansi:

• Haigandi kwenye baridi kali ya anga: Ndege inapopaa juu sana, halijoto huko nje hushuka hadi chini ya nyuzi joto -40°C. Katika baridi hii, dizeli ya kawaida hugeuka kuwa nzito kama mafuta ya mgando na kuziba injini. Mafuta ya taa ya ndege yameundwa kubaki majimaji hadi kufikia baridi kali ya -47°C.
• Ni salama zaidi dhidi ya milipuko: Petroli hutoa mvuke unaoshika moto kwa urahisi sana, jambo ambalo ni hatari wakati wa kujaza mafuta au zikitokea dharura. Mafuta ya taa yanahitaji joto kubwa zaidi ili yawake, hivyo kupunguza hatari ya milipuko ya ajali.
  • Petroli inawaka kwa urahisi sana hata ikiwa kwenye baridi kali (flash point yake ni karibu -43°C). Hii ni hatari sana wakati wa kuongeza mafuta au ikitokea dharura. Mafuta ya taa yanahitaji joto la angalau 38°C ili yaanze kutoa mvuke unaoweza kushika moto, jambo linalofanya yawe salama zaidi dhidi ya milipuko ya ajali.
• Yana nguvu kubwa na uzito mdogo: Mafuta ya taa yana nishati kubwa (energy density) kwa kila lita ikilinganishwa na petroli. Hii inaruhusu ndege kusafiri umbali mrefu sana bila kulazimika kubeba matanki makubwa yanayoweza kuiongezea uzito.

  

Tofauti ya Mafuta ya Taa ya Nyumbani na Jet Fuel

• • Usafi wa Hali ya Juu: Mafuta ya ndege yanasafishwa ili kuondoa kabisa uchafu, maji, na kiberiti (sulfur).
  • Viongezeo Maalum (Additives): Wataalamu huweka kemikali maalum za kuzuia mafuta yasigande, kuzuia kutengeneza umeme tuli (static electricity), na kulinda injini isipate kutu.

Siku nyingine ukiona ndege ya shirika lolote ikipita juu ya anga la Tanzania, tambua kuwa haitumii petroli—bali ni mageuzi makubwa ya kiteknolojia ya mafuta ya taa yaliyosafishwa kwa usalama wa hali ya juu!

Vyanzo: Aero Guide, mitandao mbalimbali