Wadukuzi Washambulia Mifumo ya Viwanja vya Ndege Ulaya, Safari Zasimama.

Safari Zasita, Abiria Wapata Taabu, Wasiwasi Wazidi

Safari za anga barani Ulaya zimevurugika vibaya baada ya shambulio la mtandao (cyberattack) lililoathiri mifumo ya kuingia na kupakia mizigo katika viwanja kadhaa vikubwa vya ndege. Tukio hili limeanza Jumamosi na linatarajiwa kuendelea hadi Jumapili.

Tukio hili limeathiri moja kwa moja viwanja vya ndege vya London Heathrow (kiwanja kikubwa zaidi barani Ulaya), Berlin (Ujerumani), Brussels (Ubelgiji), na pia Dublin na Cork (Ireland).

Nini Kimevunjika?

Kwa kawaida, abiria wanapofika uwanja wa ndege, wanajisajili kupitia mashine za kujihudumia au dirisha la check-in. Pia mizigo hupokelewa kwa mfumo wa kielektroniki. Lakini Jumamosi, Septemba 20, mfumo huu ulizimwa ghafla.

Kampuni ya Collins Aerospace, inayotoa huduma hii, imesema kuwa kulikuwa na “shida inayohusiana na shambulio la mtandao.” Wataalamu wanasema wadukuzi waliweza kuharibu programu (MUSE) ambayo inahudumia maelfu ya safari kila siku.

Matokeo yake:

• Mashine za check-in zilikufa.

• Abiria walilazimika kuingia kwa mikono (karatasi na kalamu).

• Safari nyingi zikachelewa, zingine zikafutwa kabisa.

Athari kwa Abiria

Takwimu zinaonyesha kuwa kufikia Jumamosi mchana:

• Safari 29 zilifutwa Heathrow, Brussels na Berlin.

• Mashirika ya ndege yaliombwa kufuta asilimia 50 ya safari za Jumapili katika Brussels ili kuepuka msongamano.

• Mamia ya safari zingine ziliendelea lakini kwa kuchelewa kwa saa kadhaa.

Katika Heathrow, abiria walilalamika kuwa hawakuwa wakipewa taarifa rasmi. Wengi walijua kinachoendelea kupitia mitandao ya habari na si kutoka kwa uwanja wenyewe.

Mmoja alisema: “Nilifika saa tatu asubuhi, nikakaa zaidi ya saa nne bila kuambiwa lolote. Tulisikia tu kwenye simu kuwa ni shambulio la mtandao. Inatisha kufikiria teknolojia ikishindwa namna hii.”

Serikali na Mashirika ya Ndege Yajibu Vipi?

• Serikali ya Uingereza na Ujerumani zimetuma maafisa wa usalama wa mtandao kusaidia.

• EasyJet imetangaza safari zake ziliendelea kawaida.

• Delta na United Airlines (Marekani) zilisema zina njia mbadala, hivyo ucheleweshaji ni mdogo.

• British Airways na Ryanair bado hazijatoa maelezo kamili.

Hali ya Usalama wa Kidigitali

Wataalamu wa usalama wanasema tukio hili limeonyesha udhaifu mkubwa. Viwanja vya ndege barani Ulaya vinaunganisha mamilioni ya abiria, lakini mifumo yao ni dhaifu na tegemezi kwa kampuni chache tu.

Kwa maneno rahisi: kama sehemu moja ikidukuliwa, dunia nzima inatetemeka.

Hii si mara ya kwanza. Mwaka 2023, kampuni hiyo hiyo (Collins Aerospace) iliripotiwa kushambuliwa na wadukuzi waliotaka pesa (ransomware). Sasa, historia inajirudia kwa kiwango kikubwa zaidi.

Kwanini Hii Habari ni Kubwa?

1. Safari za anga ni uti wa mgongo wa uchumi wa dunia. Foleni na ucheleweshaji barani Ulaya unaweza kusababisha hasara kwa mamilioni ya dola kila siku.

2. Usalama wa abiria uko mashakani. Sio tu kupoteza muda, bali pia hatari ya usalama inapokosekana uratibu wa ndege.

3. Hii ni kengele. Inaonyesha kwamba teknolojia kubwa inayotuunganisha inaweza pia kutuvunja.

Ushauri kwa Abiria

Kama unasafiri siku chache zijazo kupitia Heathrow, Berlin, Brussels au Dublin:

• Hakikisha unawasiliana moja kwa moja na shirika lako la ndege kabla ya kuondoka nyumbani.

• Fika mapema zaidi ya kawaida.

• Kuwa tayari kwa ucheleweshaji au kufutwa kwa safari.

Hitimisho

Shambulio hili la kiber limevuruga moyo wa usafiri barani Ulaya. Hili si tukio dogo; ni onyo kwa dunia nzima kwamba usalama wa mtandao sasa ni sawa na usalama wa anga.

Abiria wameachwa gizani, mashirika ya ndege yameshikwa pabaya, na serikali zimelazimika kuamka na kuchukua hatua.
Lakini swali kubwa linaendelea kusikika: ikiwa mifumo ya anga inaweza kushambuliwa kwa urahisi hivi, kesho ni sekta ipi itakayodondoka?